โครงการรางคู่พลิกโฉมการขนส่งสินค้าทางรางของไทย และจุดประกายความทะเยอทะยาน “แลนด์บริดจ์” ใหม่ในอาเซียน

ภูมิทัศน์การขนส่งสินค้าและโลจิสติกส์ของไทยกำลังเติบโตอย่างรวดเร็ว และการขยายตัวนี้ก็กำลังเปลี่ยนวิธีที่ประเทศมองเรื่องความจุของระบบรางและความยืดหยุ่นของโครงข่าย (network resilience) Mordor Intelligence คาดการณ์ว่าตลาดขนส่งสินค้าและโลจิสติกส์ของไทยจะเติบโตจาก USD 53.38 billion ในปี 2025 เป็น USD 56.56 billion ในปี 2026 และจะไปแตะ USD 75.47 billion ภายในปี 2031 ด้วยอัตราการเติบโตเฉลี่ยต่อปี (CAGR) 5.95% ในช่วง 2026–2031 ภายในตลาดดังกล่าว การขนส่งสินค้า (freight transport) มีสัดส่วน 61.12% ในปี 2025 ขณะที่การขนส่งสินค้าทางถนน (road freight) ครองรายได้ 65.05% ของปี 2025 ในเวลาเดียวกัน ข้อกำหนดด้านความยั่งยืนถูกระบุว่ากำลังเร่งให้เกิดการเปลี่ยนรูปแบบการขนส่งไปสู่ระบบรางและกองรถบรรทุกไฟฟ้า ส่งผลให้เกิดฉากหลังทั้งเชิงนโยบายและเชิงพาณิชย์ที่เอื้อต่อการยกระดับระบบรางและการบริหารคอร์ริดอร์ให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น

ไปพร้อมกันนั้น ไทยกำลังวางตำแหน่งตัวเองเป็นประตูสู่ภูมิภาค (regional gateway) ท่ามกลางการปรับแนวซัพพลายเชน The Nation Thailand รายงานว่า การลงทุนจากต่างชาติในไทยพุ่งขึ้น 43% ในช่วง 4 เดือนแรกของปี 2025 โดย Eastern Economic Corridor (EEC) ดึงดูดเงินลงทุน $959 million หรือ 54% ของเงินลงทุนโดยตรงจากต่างประเทศทั้งหมดที่ไหลเข้าไทย รายงานเดียวกันยังระบุถึงแพ็กเกจกระตุ้นโครงสร้างพื้นฐานมูลค่า 115 billion baht ($3.5 billion) ในช่วงต้นปี 2025 ครอบคลุมการยกระดับถนน ศูนย์กลางโลจิสติกส์ และเครือข่ายดิจิทัล อีกทั้งยังชี้ว่า Laem Chabang Port มีปริมาณตู้คอนเทนเนอร์ 9.46 million TEUs ในปีงบประมาณ 2024 เพิ่มจาก 8.67 million ในปี 2023 ปริมาณและกระแสการลงทุนเหล่านี้ทำให้ความต้องการ “ลิงก์ภายในประเทศ” ที่เชื่อถือได้เพิ่มสูงขึ้น ซึ่งโครงการรางคู่มักถูกพูดถึงในฐานะเครื่องมือเพื่อลดการทับซ้อน/ขัดแย้งระหว่างการเดินรถโดยสารกับรถสินค้า และช่วยให้บริการ intermodal มีความแน่นอนมากขึ้น

โครงการอินเตอร์โมดัลเชื่อมการยกระดับรางเข้ากับวิสัยทัศน์แลนด์บริดจ์อย่างไร

แนวคิดแลนด์บริดจ์ที่ไทยเสนอ ถูกวางกรอบซ้ำๆ ว่าเป็นเกมแบบ intermodal มากกว่าการทุ่มเดิมพันกับโหมดใดโหมดหนึ่งเพียงอย่างเดียว รายงาน ASEAN inland waterway freight ของ Mordor Intelligence ระบุว่าแลนด์บริดจ์ที่ไทยเสนอจะยึดโยงกับทางรถไฟรางคู่ขนาด (dual-gauge rail) และบริการป้อนงานด้วยเรือบาร์จในแม่น้ำ (river-barge feeders) โดยถูกวางเป็นทางเลือกแทนช่องแคบมะละกา และขณะนี้อยู่ระหว่างการทบทวนความเป็นไปได้ (feasibility) ด้าน The Nation Thailand เพิ่มเติมว่าโครงการแลนด์บริดจ์ในจังหวัด Chumphon และ Ranong ตั้งเป้าลดต้นทุนขนส่ง 15–20% และลดเวลาเดินทางลง 4–5 วัน เมื่อพิจารณาร่วมกัน ข้อความเหล่านี้สะท้อนว่าทำไมรางคู่จึงสำคัญต่อความทะเยอทะยานภาพใหญ่: ระบบรางต้องเชื่อมต่อเข้ากับท่าเรือ ศูนย์กลางโลจิสติกส์ และบริการ feeder ให้มีประสิทธิภาพ หากแผนแลนด์บริดจ์จะทำหน้าที่เป็นคอร์ริดอร์ที่น่าเชื่อถือและรองรับปริมาณสูงได้จริง

การเปรียบเทียบในระดับภูมิภาคยังชี้ให้เห็นว่าทำไมการวางแผนระบบรางและ intermodal ของไทยจึงเกิดขึ้นภายใต้บริบทการแข่งขันของอาเซียน ตลาดการขนส่งสินค้าทางถนนของอาเซียน (ASEAN road freight transport market) มีมูลค่า USD 119.43 billion ในปี 2025 และคาดว่าจะเพิ่มเป็น USD 166.31 billion ภายในปี 2031 ด้วย CAGR 5.69% (2026–2031) สะท้อนว่าถนนยังคงเป็นโหมดหลักของทั้งกลุ่มแม้การยกระดับโครงสร้างพื้นฐานจะเดินหน้า ต่อให้เจาะเฉพาะการขนส่งสินค้าข้ามพรมแดนทางถนน Mordor Intelligence คาดว่าตลาดอาเซียนจะอยู่ที่ USD 43.30 billion ในปี 2025 และเติบโตด้วย CAGR 7.07% ไปสู่ USD 60.90 billion ภายในปี 2030 รายงาน cross-border ฉบับเดียวกันยังระบุว่า Laos ใช้ logistics park ใน Vientiane เป็นจุดถ่ายลำ rail-road และมีตัวเลือกขนส่งด้วยรถบรรทุกแบบ bonded-truck ไปยังไทย ซึ่งช่วยลดเวลาเดินทางรวมลงได้ 1 วันเมื่อเทียบกับทางเลือกที่ใช้ถนนล้วนๆ พลวัตเหล่านี้ยิ่งเพิ่มคุณค่าทางยุทธศาสตร์ให้กับ “ความน่าเชื่อถือของระบบราง” บนคอร์ริดอร์ที่เชื่อมต่อกับไทย

การขยายท่าเรือยังเพิ่มอีกหนึ่งมิติให้กับประเด็นเรื่องระบบราง ในรายงาน ASEAN freight and logistics ของ Mordor Intelligence ระบุว่า Laem Chabang Phase 3 จะเพิ่มขีดความสามารถ 7.1 million TEU ภายในปี 2026 ขณะที่แนวแกนทางรถไฟสายหลักใหม่ (rail spines) และท่าเรือบก (inland dry ports) ถูกกล่าวถึงว่าเป็นส่วนเสริมของการยกระดับฝั่งทะเล และช่วยดึงสินค้าระยะไกลบางส่วนออกจากถนนที่แออัด รายงานเดียวกันยังเน้นว่าโครงข่ายรางแบบ double-stack ใหม่เริ่มต้นจาก inland container depots เพื่อเร่งการส่งออกจากคลัสเตอร์อุตสาหกรรม สะท้อนแรงผลักระดับภูมิภาคที่มุ่งสู่การขนส่งตู้คอนเทนเนอร์ที่เชื่อมรางและรองรับได้มากขึ้น ภายใต้ฉากหลังนี้ บทสนทนาเรื่อง Thailand rail freight จึงยิ่งโฟกัสว่าโครงการรางคู่จะช่วยให้การเชื่อมต่อ “ท่าเรือสู่พื้นที่ตอนใน” ลื่นไหลขึ้น ลดคอขวด และสอดคล้องกับเป้าหมายที่ไทยประกาศไว้ในการเป็นประตูโลจิสติกส์ที่ขาดไม่ได้ของภูมิภาค