ตลาดคาร์บอนเครดิตของไทย: การซื้อขายภาคสมัครใจ กติกาใหม่ และความต้องการจากภาคธุรกิจที่เพิ่มขึ้น

ระบบนิเวศคาร์บอนเครดิตของไทยยังอยู่ฝั่ง “ภาคสมัครใจ” อย่างชัดเจน โดยมี Thailand Voluntary Emission Reduction Project (T-VER) เป็นแกนหลัก ภายใต้ T-VER โครงการที่ผ่านเกณฑ์ของโครงการสามารถสร้างเครดิตเพื่อนำไปซื้อขายหรือยกเลิก (retire) เพื่อชดเชยการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้ คาร์บอนเครดิตวัดเป็นหน่วยตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า (tCO2eq) และสะท้อนการลดหรือการดูดซับการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่สามารถนำไปซื้อขายในตลาดคาร์บอนได้ โครงสร้างแบบสมัครใจนี้มีความสำคัญ เพราะเป็นตัวกำหนดวิธีการสร้างเครดิต การตรวจสอบรับรอง และการนำไปใช้โดยบริษัทที่ต้องการประกาศความเป็นกลางทางคาร์บอน (carbon-neutral) หรือเป้าหมายสุทธิเป็นศูนย์ (net-zero)

กิจกรรมซื้อขายภายใต้ตลาดภาคสมัครใจของไทยมีข้อมูลสาธารณะรองรับชัดเจน ระหว่างปี 2016 ถึงเมษายน 2024 มีการซื้อขายรวมมากกว่า 3.25 ล้านตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า คิดเป็นมูลค่าประมาณ THB292 million (US$9.05 million) ตลอดช่วงเวลาเดียวกัน ราคาเฉลี่ยอยู่ที่ THB89.6 ต่อตัน แหล่งข้อมูลเดียวกันระบุว่าปริมาณซื้อขายดังกล่าวคิดเป็นสัดส่วนไม่ถึงหนึ่งเปอร์เซ็นต์ของการปล่อยก๊าซเรือนกระจกทั้งหมดของประเทศ สะท้อนว่าตลาดมีความเคลื่อนไหว แต่ยังมีขนาดเล็กเมื่อเทียบกับโจทย์การลดคาร์บอนในภาพรวม ช่องว่างนี้เองที่ทำให้หลายฝ่ายมองว่ายังมีพื้นที่ให้เติบโตได้อีก ทั้งด้านอุปสงค์และอุปทานภายในประเทศ

อะไรคือแรงขับด้านอุปสงค์และสัญญาณราคาในไทย

ความสนใจจากภาคธุรกิจที่เพิ่มขึ้นเริ่มสะท้อนผ่านสัญญาณด้านราคา โดยเฉพาะเมื่อหลายอุตสาหกรรมมองหาวิธีที่ทำได้จริงในการลดหรือหลีกเลี่ยงการปล่อยก๊าซเรือนกระจก และต้องการบันทึกความคืบหน้าให้ตรวจสอบได้ ในช่วงต้นปี 2025 ราคาเฉลี่ยของคาร์บอนเครดิตในไทยปรับขึ้นมาอยู่ที่ราว 174 บาทต่อตัน CO₂ สะท้อนอุปสงค์ที่เพิ่มขึ้น ภาคโลจิสติกส์ของไทยเป็นหนึ่งตัวอย่างที่ถูกกล่าวถึงในบทวิเคราะห์อุตสาหกรรม โดยโครงการที่ช่วยลดหรือหลีกเลี่ยงการปล่อย เช่น การเปลี่ยนไปใช้กองรถไฟฟ้า สามารถสร้างเครดิตผ่านระบบ T-VER ที่กำกับดูแลโดย Thailand Greenhouse Gas Management Organization (TGO) พลวัตนี้เชื่อม “การปรับการดำเนินงานจริง” เข้ากับ “ผลลัพธ์ที่ซื้อขายได้” ซึ่งช่วยหนุนการมีส่วนร่วมในตลาดภาคสมัครใจทั้งฝั่งซื้อและฝั่งขาย

ด้านนโยบายและโครงสร้างพื้นฐานของตลาดก็พัฒนาไปในทิศทางที่อาจเพิ่มสภาพคล่องและความเชื่อมั่นได้เช่นกัน เมื่อวันที่ 26 August 2025 คณะรัฐมนตรีไทยอนุมัติ International Carbon Credit Guideline ซึ่งวางกรอบสำหรับการโอนเครดิตที่เกิดในไทยไปใช้เพื่อเป้าหมายก๊าซเรือนกระจกของประเทศอื่น แนวทางดังกล่าวทำให้แนวปฏิบัติภายในประเทศสอดคล้องกับความตกลงปารีส (รวมถึง Articles 6.2 และ 6.4) และกำหนดให้ต้องมี “corresponding adjustment” เพื่อให้เครดิตที่นำไปใช้ในต่างประเทศไม่ถูกนับซ้ำกับเป้าหมาย NDC ของไทยเอง แนวทางนี้กำหนดประเภทโครงการที่มีสิทธิ์โอนไปต่างประเทศได้ 10 ประเภท โดยต้องเป็นโครงการที่ “ไปไกลกว่า” แผนปฏิบัติการ NDC ที่มีอยู่ของไทย และผ่านเกณฑ์ที่วัดผลได้ รายงานได้ และตรวจสอบได้

ไทยยังเดินหน้าสู่เครื่องมือการซื้อขายผ่านตลาดแลกเปลี่ยน เพื่อยกระดับการค้นพบราคา (price discovery) ให้แข็งแรงขึ้น ในเดือน February 2026 คณะรัฐมนตรีไทยอนุมัติให้คาร์บอนเครดิตสามารถซื้อขายบนตลาดแลกเปลี่ยนของประเทศได้ เพื่อเสริมการค้นพบราคาก่อนการออกกฎหมายการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศฉบับใหม่ ตามถ้อยแถลงของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังที่ Carbon Pulse รายงาน ในภาพรวมระดับภูมิภาค เอกสารข้อเท็จจริงของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ระบุว่า เมื่อยังมีนโยบายคาร์บอนอยู่ไม่มากและแรงจูงใจในการลดคาร์บอนมีจำกัด สัญญาณอุปสงค์ก็อาจยังอ่อนแรงได้ แม้การเข้าถึงตลาดจะขยายตัวก็ตาม สำหรับบริษัทที่ติดตามตลาดคาร์บอนเครดิตของไทย ความคืบหน้าเหล่านี้ชี้ว่า ตลาดยังขับเคลื่อนด้วยความสมัครใจเป็นหลัก แต่กำลังถูกกำหนดทิศทางมากขึ้นโดยระบบกำกับดูแล การตรวจสอบรับรอง และกลไกราคา